Wu Xing

Pięć przemian. (...)Pięć ziaren odżywia, Pięć owoców wspiera, Pięć zwierząt domowych ubogaca, Pięć warzyw wypełnia. Su Wen, 22.


OWOCE

 

Owoce, podobnie jak orzechy, definiowane są odmienne w botanice i gastronomii. W ujęciu botanicznym to organy roślin okrytonasiennych powstające z zalążni słupka, i ewentualnie pobliskich elementów kwiatu, mieszczące w sobie nasienie (lub nasiona), osłaniające je i ułatwiające jego (ich) rozsiewanie. W zależności od cech indywidualnych lub pochodzenia owoce dzieli się na różne grupy. I tak na przykład budowa i właściwości owoców są podstawą ich podziału na:

  • suche (np. niełupka kminku, orzech dębu, skrzydlak klonu)

  • miąższowe (np. jagoda winorośli, pestkowiec brzoskwini, szupinka gruszy)

Z kolei sposób powstawania wprowadza rozdział na owoce:

  • pojedyncze (np. pestkowiec wiśni, orzech leszczyny, jagoda borówki, strąk grochu, łuszczyna rzepaku)

  • zbiorowe (np. wielopestkowcowe maliny, wieloorzeszkowe truskawki, wielomieszkowe dzikiej róży)

  • owocostany (np. pestkowcowe figi, orzeszkowe morwy, jagodowe ananasa)

 

W ujęciu kulinarnym za owoce uznaje się wyłącznie botaniczne owoce miąższowe, wytwarzane przez rośliny drzewiaste i krzewy. Owoce miąższowe, wytwarzane przez rośliny zielne zaliczane są w gastronomii, z pewnymi wyjątkami (m.in. ananas, arbuz, melon), do warzyw (np. owoce jednorocznych roślin z rodziny Dyniowatych (Cucurbitaceae) - ogórek, dynia, cukinia, czy Psiankowatych (Solanaceae) - pomidor, papryka, oberżyna). Część botanicznych owoców suchych w gastronomii zaliczana jest do przypraw (np. owoce pieprzu czarnego, kardamonu, kolendry czy korzennika lekarskiego (pimenty)). Istnieją też owoce o na tyle silnym działaniu biologicznym, iż stosowane są także lub głównie w celach leczniczych (np. owoce kolcowoju, morwy czy cytryńca). Na koniec należy wspomnieć o owocach trujących lub takich, których jakaś część może spowodować zatrucie. Do pierwszej grupy należą m.in. owoce konwalii majowej, trzmieliny europejskiej, pokrzyku wilczej jagody czy wawrzynka wilczego łyka. Do drugiej m.in. owoce pozorne cisów, w których czerwona, mięsista osnówka o słodkim smaku jest jadalna podczas gdy zanurzone w niej nasienie - silnie trujące. Owoce te, ze względu na swój atrakcyjny wygląd, są nierzadko przyczyną ostrych zatruć wśród dzieci, które skuszone żywym kolorem połyskującej owocni, spożywają je nieświadome związanego z tym niebezpieczeństwa.

 

Z powyższych względów w tym panelu omawiane są wyłącznie owoce w rozumieniu kulinarnym. Tak rozumiane owoce mają w przeważającej większości Ochładzającą lub rzadziej Zimną naturę energetyczną oraz smak Słodko-Kwaśny, Kwaśny lub Słodki. Owoce uzupełniają Płyny Ciała oraz pobudzają ich produkcję, nawilżają Suchość, zmniejszają lub oczyszczają Gorąco, ochładzają Krew, rozluźniają Śluz, wzmagają diurezę oraz uspokajają Yang Wątroby. To ostatnie działanie jest bodaj ich najbardziej znamienną i najważniejszą cechą farmakologiczną. Aczkolwiek nie bardziej zaznaczoną od innych wyżej wymienionych. Ochładzająca i Zimna natura owoców sprawia, że w nadmiarze wpływają niekorzystnie na Przemianę Ziemi. Dlatego większość owoców miąższowych jest przeciwwskazana względnie w przypadkach Niedoboru Qi a bezwzględnie - Niedoboru Yang Śledziony/Żołądka. Przeciwnie stany Gorąca, tak Nadmiarowego, jak i Niedoborowego są wskazaniem do spożywania owoców. Owoce ochładzają i nawilżają także inne Narządy. Dlatego nie są zalecane zawsze, gdy mamy do czynienia ze stanem Zimna względnie Zimna i Wilgoci.

 

Są nieodzownym składnikiem diety zawsze gdy organizm wystawiony jest na długotrwałe działanie wysokich temperatur i ewentualnie wilgotności powietrza, a więc latem w klimacie umiarkowanym oraz przez większą część roku w gorących strefach klimatycznych Ziemi. Jedna prawidłowość pociąga za sobą drugą i tak w klimacie umiarkowanym owoce miąższowe (a także wszystkie inne) pojawiają naturalnie właśnie latem, zaś w strefach tropikalnych pojawiają się przez wiele miesięcy na różnych gatunkach roślin.

 

W gastronomii owoce stosowane głównie w szerokiej gamie odświeżających potraw deserowych, zarówno jako ich dodatek, jak i podstawa. Tym niemniej wchodzą w skład także potraw śniadaniowych, obiadowych i kolacyjnych, doskonale komponując się z różnymi gatunkami mięs, rybami i owocami morza, warzywami, orzechami i zbożami. Szczególnie smaczne połączenia dają owoce miąższowe z mlekiem i jego przetworami. W dietoterapii świeże owoce zaleca się przyjmować na surowo, w postaci soków lub kompotów. Ta ostatnia forma wskazana jest w przypadkach Niedoborów Yin. Zaś owoce suszone jako dodatek do leczniczych kleików, ciast lub zup.